Drustvena pravda <3

Cao drugari i drugarice…

Dok pisem ovaj clanak  vecina vas se sprema za izlazak u grad….

Ovo pisem jer znam da vecina vas ne zna sta je drustevena pravda , al ja sam dosta tog naucio na konferenciji u febraru kod

Vesne Bajšanski-Agić i hvala joj puno na tom…

Socijalna ili društvena pravda je koncept društva prema kojemu se pravda u nekom društvu može ustanoviti jedino ako se odražava kroz sve njegove aspekte, a ne samo kroz jednakost pojedinaca pred zakonom. Pravedno društvo bi prema tom konceptu trebalo biti onakvu u kome pojedinci uživaju pošteni, odnosno pravedni tretman, kao i nepristrano određeni udio društvenih blagodati. Riječ je o prilično apstraktnoj i amorfnoj definiciji pod koju se mogu uvrstiti ponekad i potpuno proturječni vrijednosni sistemi.

Jedna od alternativnih definicija društvene pravde jest ona prema kojoj bi neko društvo trebalo svakom svom pojedincu trebala ravnopravno dijeliti ne samo svoje prednosti i blagodati, nego i mane i terete.

Iako je koncept pravedenog društva jedan od nominalnih ciljeva gotovo svake ideologije, on se obično vezuje uz političke stranke i pokrete ljevice. Ljevičarski koncept društvene pravde se vezuje uz društvo koje njeguje ekonomski egalitarijanizam te provodi progresivno oporezivanje, preraspodjelu prihoda i preraspodjelu imovine između članova različitog imovnog stanja.

Desnica također načelno prihvaća koncept društvene pravde, ali smatra da se u praksi može provesti jedino kroz djelovanje slobodnog tržišta, kao i privatne filantropije i dobrotvornog rada.

Društvena pravda je kao jedan od programskih ciljeva eksplicitno naveden u socijalnoj doktrini Katoličke crkve te Četiri stuba Zelenih stranaka.

Koncept društvene pravde je također i predmet kritika, koje se najčešće tiču njegove amorfnosti i nedostatka objektivnih kriterija kojima bi se utvrđivalo što je pravedno, a što nije. Dio kritičara ga smatra jednostavno praktički neizvodljivim u suvremenom svijetu, a dio smatra da je on izgovor za mjere kojima se ustanovljuju nove nepravde.Danas je sve manje saglasnosti oko toga šta je socijalna pravda. Nije samo društvo u krizi nego je i paradigma o socijalnoj pravdi u razvijenom kapitalizmu u neprogresivnoj krizi. Promenili su se hegemoni kriteriji vrednovanja socijalne pravde. Globalizovani i deregulisani kapitalizam nametnuo je novi odnos između normi socijalne pravde i drugih priznatih etičkih normi. Istoričnost kod tumačenja socijalne pravde traži suočavanje dve vremenske perspektive. U imanentnom smislu se kriteriji pravednosti procenjuju na temelju dominantne epohalne svesti i sa stanovišta hegemonog duha vremena. Druga, transneuntna perspektiva na socijalnu pravdu gleda u širem istorijskom sklopu, unutar šire istorijske celine koja pored aktuelne realnosti uključuje i prošla stanja, ali i vizije i alternative. Kod prve je socijalna nepravda moralni skandal (koji treba osuđivati), kod druge se ista tiče dezintegracije društva (koje treba menjati). Rečene razlike može pojasniti odgovor na pitanje šta nije socijalna pravda?

Nije subjektivna vrlina mudrog vladara, zakonodavca niti aktivnost moćne ustanove koja štiti jednakost, nego je sistemski osigurana, institucionalizovana pravna negacija materijalne nejednakosti. Nije razborito subjektivno htenje, nego objektivno načelo društvene integracije koje se ne iscrpljuje u pravnoj sigurnosti iako je ova njen preduslov. Nije milosrđe, ni savest niti zaštita slabih. Nije rezultat promenljive altruističke svesti, nego je uvek plod tvrdih odnosa moći. Nije formalna jednakost svih građana pred sudom, ni postojana kolektivna moralna svest, kao ni poželjna nepristrasnost i čestitost nosilaca sudske funkcije, nego je sistemski osigurano i institucionalizovano pravo na nezakinutu punu vrednost vlastitog rada. Zato što se kosi sa prisvajanjem rezultata unajmljenog rada na temelju monopola na svojinu (profit), socijalna pravda nije ravnodušna prema grupnim (klasnim i slojnim) nejednakostima ni prema mehanizmima koji ih produbljuju. Ne može se u celini definisati unutar srodnih pravnih pojmova (pravednost, pravdoljubivost i pravičnost), nego pre unutar širih socijalnih teorija koje se bave vizijom poželjnog društva. Nije njena uloga tehničkopravne prirode (correctris legis) kakva je inače uloga pravičnosti kada ispravlja opštost pravne formulacije i kada ublažava pozitivistički formalizam zakona. Ne iscrpljuje se u težnji za formalnom jednakošću i legalnom zaštitom slabije strane, nego stremi dubljim ciljevima – materijalnoj pravdi. Nije kod socijalne pravde reč o sadržaju preporuke da pri tumačenju zakona, kako je pisao Anri Kapitan, pravnički duh treba ublažavati socijalnim duhom ako se želi izbeći žrtvovanje istine logici. Rečju, nije to pravda koja zavisi od lične procene i od dobre volje, nego je segment materijalnog prirodnog prava koje treba da bude osigurano u najvišim zakonskim aktima. Tačnije rečeno, ova pravda ne izvire iz formalnog, nego iz materijalnog prirodnog prava koje je jače od svakog propisa i koje društvenu nejednakost ne žrtvuje pravnoj sigurnosti ni neograničenom prisvajanju dobara na temelju raznih monopola. Naprotiv, trudi se da ublaži nezasluženu nejednakost početnih šansi u sticanju obrazovanja, zaposlenja i svojine. Nošena materijalnim prirodnim, a ne pozitivnim pravom, socijalna pravda je u socijalno zgusnutom 20.veku zahvaljujući drugačijim odnosima globalne moći bila kadra da legitimno ukida legalnost svojinskih poredaka koji su produbljivali nejednakost. Dakle, socijalna pravda nije izolovana distributivna pravda nezavisna od odnosa u sferi proizvodnje. Nije ni povremena socijalna pomoć, nego sistemski osigurana nezakinuta naknada vrednosti uloženog rada. Ne nastoji da ukine nejednakosti na nivou raspodele, nego na nivou proizvodnje koje se tiču posedovanja i raspolaganja sredstvima za proizvodnju. U rečenom smislu je socijalna pravda izvorna, a ne izvedena kategorija, majka svih pravdi. 

Pozdrav iz sunacnog Doboj Istok-a